Anksiyete mi, Panik Bozukluk mu? Aralarındaki Fark Nedir?

Kalp çarpıntısı, nefes almakta zorlanma, sürekli kötü bir şey olacakmış hissi, kontrolü kaybetme korkusu…

Anksiyete ve panik bozukluk günlük dilde zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da aynı şeyi ifade etmez. Her iki durumda da yoğun kaygı yaşanabilir; ancak kaygının ortaya çıkış biçimi, süresi ve kişinin yaşadığı belirtiler birbirinden farklılaşabilir.

Anksiyete Nedir?

Anksiyete, temelde insanın tehlikeye karşı hazırlanmasını sağlayan doğal bir duygudur. Dolayısıyla her kaygı psikolojik bir bozukluk anlamına gelmez.

Örneğin önemli bir sınav, iş görüşmesi veya belirsiz bir yaşam olayı öncesinde kaygılanmak olağandır.

Ancak kaygının yoğunlaşması, kontrol edilmesinin güçleşmesi ve kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkilemesi durumunda bir anksiyete bozukluğunun varlığı klinik değerlendirmede ele alınabilir.

Örneğin Yaygın Anksiyete Bozukluğunda kişi sağlık, iş, maddi konular, ilişkiler veya gelecek gibi farklı yaşam alanları hakkında aşırı ve kontrol edilmesi güç endişeler yaşayabilir.

Bu kaygıya huzursuzluk, çabuk yorulma, konsantrasyon güçlüğü, irritabilite, kas gerginliği ve uyku problemleri eşlik edebilir.

Panik Atak Nedir?

Panik atak ise yoğun korku veya rahatsızlığın ani biçimde yükseldiği bir durumdur. Kişi panik atak sırasında şu belirtileri yaşayabilir:

• Kalp çarpıntısı
• Terleme veya titreme
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma
• Baş dönmesi
• Uyuşma veya karıncalanma
• Kontrolünü kaybetme korkusu
• Öleceğine ilişkin yoğun korku

Bu bedensel belirtilerin yoğunluğu nedeniyle kişi bazen kalp krizi geçirdiğini, bayılacağını veya kontrolünü tamamen kaybedeceğini düşünebilir.

Panik Atak Yaşamak Panik Bozukluk Olduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır. Bu önemli bir ayrımdır.

Bir kişinin hayatının herhangi bir döneminde panik atak yaşaması, tek başına panik bozukluk tanısı aldığı anlamına gelmez.

Panik bozuklukta tekrarlayan ve beklenmedik panik ataklara, yeni bir atak yaşama ihtimaliyle ilgili süregelen kaygı veya kişinin yaşamında buna bağlı belirgin davranış değişiklikleri eşlik eder.

Örneğin kişi:

düşüncesi nedeniyle metro kullanmayı bırakabilir. Bir süre sonra kaçınılan durumların sayısı artabilir ve kişinin yaşam alanı giderek daralabilir.

Anksiyete ile Panik Bozukluk Arasındaki Temel Fark Nedir?

En basit ifadeyle, yaygın anksiyetede kaygı çoğunlukla süreğen ve birçok yaşam alanına yayılan bir endişe hali şeklinde görülür.

Panik bozuklukta ise temel klinik özelliklerden biri tekrarlayan, beklenmedik panik ataklar ve bu atakların yeniden yaşanmasına ilişkin korkudur.

Bu iki durum aynı kişide birlikte de görülebilir.

BDT Panik Döngüsünü Nasıl Açıklar?

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) açısından panik belirtilerinin devamında bedensel duyumların nasıl yorumlandığı önemli olabilir. Örneğin:

Böylece bedensel duyum → tehdit yorumu → artan kaygı → daha güçlü bedensel duyum şeklinde bir döngü oluşabilir.

Kişinin kalp atışını sürekli kontrol etmesi, yanında mutlaka birinin bulunmasını istemesi veya belirli ortamlardan kaçınması kısa vadede güvenli hissettirebilir; ancak uzun vadede korkunun devam etmesine katkıda bulunabilir.

Psikodinamik Açıdan Kaygının Anlamı

Psikodinamik yaklaşım ise yalnızca belirtinin nasıl ortaya çıktığını değil, kişinin psikolojik dünyasında kaygının neyle bağlantılı olduğunu da anlamaya çalışır.

Ayrılık, kayıp, kontrol, bağımlılık, öfke, yakınlık veya reddedilme gibi temalar bazı kişilerde yoğun kaygıyla ilişkili olabilir.

Bu nedenle terapi sürecinde yalnızca “Kaygıyı nasıl azaltabiliriz?” sorusuna değil, bazı durumlarda “Bu kaygı neden özellikle bu koşullarda ortaya çıkıyor?” sorusuna da bakılabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Düşünülebilir?

Kaygı veya panik ataklar günlük yaşamı, ilişkileri, iş veya akademik işlevselliği etkiliyorsa; kişi belirli ortamlardan kaçınmaya başladıysa veya yeni bir panik atak yaşama korkusu yaşamını belirgin biçimde sınırlandırıyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Özellikle ilk kez ortaya çıkan veya alışılmadık şiddetteki göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi fiziksel belirtilerin yalnızca “panik atak” olduğu varsayılmamalı; gerektiğinde tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.